Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, która polega na tym, że organizm ma problem z wykorzystaniem glukozy we krwi. Wynika to z zaburzeń w wydzielaniu lub działaniu insuliny – hormonu produkowanego przez trzustkę, który odpowiada za wpuszczanie glukozy z krwi do komórek. Jeżeli insuliny jest zbyt mało, lub organizm na nią nie reaguje, to dochodzi do tzw. hiperglikemii czyli wzrostu poziomu cukru we krwi.
Wyróżniamy następujące rodzaje cukrzycy:
1. cukrzyca typu 1
2. cukrzyca typu 2
3. cukrzyca ciążowa
Cukrzyca typu 1 (zwana cukrzycą pierwszego stopnia)
Jest to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje i niszczy komórki β trzustki produkujące insulinę. Następstwem tego jest gwałtowny wzrost cukru we krwi (hiperglikemia), natomiast nie ma ona możliwości dostać się do komórek. Organizm, nie mając dostępu do energii z glukozy, zaczyna spalać tłuszcze, co może prowadzić do groźnej dla życia kwasicy ketonowej. Cukrzyca typu 1 rozwija się nagle i jest chorobą nieuleczalną i wymaga podawania insuliny do końca życia. Na ten rodzaj cukrzycy zapadają najczęściej dzieci lub młodzież. Do najbardziej charakterystycznych objawów należą:
– wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu (organizm próbuje w ten sposób rozrzedzić krew)
– zmęczenie i senność
– zwiększony apetyt (pomimo nadmiaru cukru komórki nie mogą z niego korzystać i wysyłają sygnał, że potrzebują więcej węglowodanów)
– spadek masy ciała
– nawracające infekcje
– u dzieci moczenie nocne
– w cięższych przypadkach: nudności, wymioty, zapach acetonu z ust (kwasica ketonowa
Cukrzyca typu 2 (zwana cukrzycą drugiego stopnia)
Jest chorobą nabytą i dotyczy około 90 – 95 % przypadków cukrzycy. Wyróżnia się dwie przyczyny cukrzycy typu 2:
1. upośledzenie wydzielania insuliny, na które wpływ mają różne czynniki genetyczne (nie mamy na to wpływu)
2. oporność na działanie insuliny (insulinooporność), której przyczyną mogą być zarówno czynniki genetyczne, jak i otyłość, zwłaszcza brzuszna.
Powodem insulinooporności są błędy żywieniowe oraz częste spożywanie posiłków lub podjadanie pomiędzy posiłkami. Każdy posiłek, który zawiera w swoim składzie węglowodany lub białko powoduje wyrzut insuliny z trzustki. Początkowo trzustka radzi sobie z tym bez problemu, ale z czasem zaczyna niedomagać. Skutkiem tego jest zbyt duża ilość glukozy we krwi i coraz mniej insuliny. Na ten rodzaj cukrzycy zapadają najczęściej dorośli, choć coraz częściej diagnozuje się go u młodzieży a nawet dzieci. Objawy cukrzycy typu 2 są podobne do objawów cukrzycy 1, ale są mniej gwałtowne.
Cukrzyca typu 2 jest choroba odwracalną i nie zawsze wymaga leczenia farmakologicznego (metformina czy insulina). Kluczowa tutaj jest jednak zmiana sposobu odżywiania. Aby uwrażliwić tkanki na insulinę zamiast leków można zastosować dietę niskowęglowodanową, dłuższe przerwy pomiędzy posiłkami oraz post przerywany.
Dieta niskowęglowodanowa tzw Low carb polega na ograniczeniu ilości węglowodanów do 150-100 g na dobę. Spożywanie węglowodanów powinno odbywać się w obecności białka oraz tłuszczu. Najlepiej gdyby były to węglowodany złożone.
Aby pozwolić „odpocząć” trzustce oraz zwiększyć wrażliwość komórek na insulinę należy robić jak najdłuższe przerwy pomiędzy posiłkami. Taka minimalna przerwa to 4 godziny. Ponieważ każdy słodki smak (nawet herbata czy kawa posłodzona słodzikiem) odbierana jest przez organizm jako posiłek, najlepiej jest pomiędzy posiłkami pić tylko wodę.
Post przerywany polega na spożywaniu posiłków w tzw. oknie żywieniowym powstrzymaniu się od posiłków przez 12-16 godzin. Jest to czas na regenerację organizmu i odpoczynek dla układu pokarmowego.
Przy insulinnoporności oraz cukrzycy typu 2 bardzo dobrze sprawdza się dieta ketogeniczna. Powinna być ona jednak przeprowadzona pod okiem doświadczonej osoby i nie powinna trwać dłużej niż 3 miesiące.
Nieleczona cukrzyca typu 1 i 2 prowadzi do powikłań: chorób serca, udaru, uszkodzenia nerek, oczu, nerwów czy stóp.
Cukrzyca ciążowa
Jest to zaburzenie gospodarki cukrowej, które pojawia się w czasie ciąży. Spowodowana jest wzrostem hormonów ciążowych (progesteronu i laktogenu łożyskowego), które osłabiają działanie insuliny i prowadzą do insulinooporności. Występuje najczęściej w 2 i 3 trymestrze ciąży.
Cukrzycę ciążową diagnozuje się najczęściej w badaniu testem obciążenia glukozą pomiędzy 24 a 28 tygodniem ciąży. Na tego rodzaju cukrzycę zapadają najczęściej kobiety w wieku 30-35 lat, które miały już cukrzycę w ciąży lub w rodzinie, mają nadwagę lub otyłość oraz PCOS (zespół policystycznych jajników).
Leczenie cukrzycy u kobiet ciężarnych opiera się na zmianie nawyków żywieniowych oraz regularnej kontroli poziomu glukozy we krwi. W sytuacji kiedy to nie wystarcza stosuje się insulinę. Doustne leki przeciwcukrzycowe nie mogą być stosowane podczas ciąży.
Nieleczona cukrzyca u kobiet ciężarnych prowadzi do makrosomii u dziecka (duża waga urodzeniowa), niedocukrzenia noworodka po porodzie oraz rozwoju w przyszłości cukrzycy typu 2 u matki i dziecka.
Piśmiennictwo:
- https://tomaszdangel.pl/wp-content/uploads/2023/04/Cukrzyca-ciazowa-25-03-17-1.pdf
- https://tomaszdangel.pl/wp-content/uploads/2023/04/Dieta-ketogenna-T.-Dangel-Torun-22.04.2023.pdf
- Shanan C.; Zamień tłuszcz na energię. GALAKTYKA, Łódź 2021
- Vogel L.; Dieta ketogeniczna dla kobiet. Zwierciadło, Warszawa 2020.