Aromaterapia, czyli oddziaływanie na organizm człowieka za pomocą olejków eterycznych stosowana była już w starożytności. Ze względu na łatwość uzyskiwania olejków eterycznych, w obecnych czasach aromaterapia staje się coraz bardzie popularną metodą profilaktyki zdrowia oraz oraz terapii różnych chorób. Ze względu na silne działanie wiruso- i bakteriobójcze olejki eteryczne powszechnie stosuje się przy infekcjach górnych i dolnych dróg oddechowych. Substancje czynne zawarte w olejkach udrożniają zatkany nos, ułatwiają oddychanie oraz poprzez działanie antybakteryjne, antywirusowe i przeciwzapalne przyspieszają proces zdrowienia.

Olejki eteryczne to mieszanina nawet kilkuset związków chemicznych. Należą do nich alkohole, ketony, aledehydy, terpeny, estry oraz inne związki. Najważniejsze z nich to terpeny – zróżnicowane związki organiczne. Pod względem chemicznym są to węglowodory o ogólnej formule (C5H8)n.

Olejki eteryczne mogą być podawane drogą wziewną poprzez inhalacje lub rozpylanie za pomocą dyfuzora. Mniej powszechnymi drogami podawania są masaże, kąpiele, kompresy oraz zakazane ostatnio w Polsce podanie doustne. Najczęściej olejki eteryczne wykorzystywane są do inhalacji. Najłatwiejszym, a za razem najefektywniejszym sposobem jest pochylenie się nad miską z wodą o temperaturze około 80 st., do której dodajemy kilka kropel olejku lub mieszanki olejków. Dobrze jest przykryć głowę i ramiona ręcznikiem oraz zamknąć oczy, aby ich nie podrażnić. Wdychane w ten sposób substancje czynne, poprzez błony śluzowe wchłaniają się do krwiobiegu i docierają do narządów. Czas takiej inhalacji nie powinien przekraczać 10 minut. Przeciwwskazaniem do tego typu zabiegu może być uczulenie na niektóre składniki zawarte w olejkach oraz pękające na twarzy naczynka.

W związku z coraz większym zainteresowaniem naturalnymi metodami leczenia, w tym za pomocą aromaterapii przeprowadzane są liczne badania na temat skuteczności jej stosowania w terapii w chorób infekcyjnych. Jednym z nich jest badanie in vitro przeprowadzone z udziałem terpenów wyizolowanych z olejków eterycznych. Badanie przeprowadzono za pomocą chromatografii gazowej. Przeprowadzono analizę sześciu olejków eterycznych stosowanych powszechnie do terapii dróg oddechowych – olejku sosnowego, goździkowego, eukaliptusowego, lawendowego,rozmarynowego oraz z drzewa herbacianego. Dodatkowo przebadano mieszankę olejków przeznaczonych do inhalacji, składającą się z olejku terpenowego, sosnowego, tymiankowego i miętowego.

W wyniku przeprowadzonych badań zidentyfikowano od 5 do 19 substancji. Największe działanie antybakteryjne mają m.in. tymol, karwakrol, myrcen, α-terpineol, eugenol, α- i γ-terpineny, terpinen-4-ol, octan linalilu, α- i β-pineny oraz limonen. Mieszanina limonenu, 1,8-cyneolu i alfa-pineonu jest zbliżona do związków mukolitycznych oraz antybiotyków stosowanych w leczeniu zapalenia oskrzeli. Z kolei występujące w olejku z drzewa herbacianego substancje tj. 1,8-cyneol, terpinen-4-ol, α-terpineol i linalol wykazują działanie antywirusowe.

Poszczególne olejki różną się od siebie składem, ale ich cechą wspólną jest działanie przeciwwirusowe, bakteriostatyczne i bakteriobójcze. Terpeny przenikają przez błonę i ścianę komórkową drobnoustrojów i powodują zaburzenie tych struktur. Ponadto badania dowodzą, że terpeny zawarte w olejkach wykazują właściwości immunoregulacyjne oraz przeciwzapalne.

Najczęściej stosowany w terapii dróg oddechowych oraz nieżycie nosa olejek sosnowy ma właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Stosowany w postaci inhalacji pomaga odblokować nos oraz ma właściwości odktuszające. Jego główne składniki to α- i β-pinen, 3-karen i D-limonen.

Z kolei głównym składnikiem olejku goździkowego jest eugenol. Jest to substancja, która ma właściwości bakteriobójcze ale również znieczulające, dlatego wykorzystywany jest również w terapii reumatyzmu. Oprócz eugenolu w olejku goździkowym znajduję się również octan eugenolu i kariofylen.

Działający wyksztuśnie i przeciwzapalnie olejek eukaliptusowy odrożna nos i zatoki oraz rozkurcza oskrzela. Jego głównym składnikiem jest eukaliptol, α- i β-pinen, D-limonen, γ-terpinen. Olejek eukaliptusowy pobudza również odporność organizmu.

Olejek lawendowy posiada właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze. Oprócz linalolu i jego estra czyli ocatu linalolu występuja tam także α- i β-pinen, 3-karen, eukaliptol, terpinol i kariofylen

Podobnie jak w olejku eukaliptusowym, w olejku rozmarynowym głównym składnikiem jest eukaliptol. Posiada również takie składniki jak kamfora i kariofylen. Ma silne działanie antyseptyczne i bardzo dobrze sprawdza się w infekcjach dróg oddechowych.

Natomiast olejek z drzewa herbacianego jest najsilniejszym działającym antyseptycznie olejkiem stosowanym w aromoterapii. Jego silne właściwości przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybicze sprawiają, że chętnie stosowany jest w zapaleniach górnych i dolnych dróg oddechowych, katarze i stanach grypowych. W olejku herbacianym w największej ilości znajdował się terpinen-4-ol, γ-terpinen, 2-karen i 1,8-cyneol.

Na uwagę zasługuje również badanie dotyczące wpływu tymolu zawartego w olejku tymiankowym, a zwłaszcza w połączeniu z pierwiosnkiem lekarskim. Tymianek jest t roślina, która wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne, spazmolityczne oraz immunomodulacyjne. Główne składniki tymolu czyli związki fenolowe, węglowodory alifatyczne oraz terpeny hamują wzrost i rozwój bakterii Gram+ i Gram- oraz szczepów antybiotykoopornych np. Streptococcus pneumoniae oraz Staphylococcus aureus. Olejek tymiankowy wykazuje także działanie przeciwzapalne poprzez zmniejszanie wydzielania cytokin prozapalnych oraz proglastaglyn. Działa również rozkurczowo na mięśnie gładkie oskrzeli.

Podsumowując, olejki eteryczne zastosowane w terapii chorób infekcyjnych w znaczny sposób przyspieszają powrót do zdrowia. Mogą być stosowane jako jedyne źródło terapii lub jako dodatek do leczenia allopatycznego. Ich zaletą jest powszechna dostępność oraz stosunkowo niska cena w porównaniu do medykamentów kupowanych w aptece. W związku z olbrzymią ilością substancji czynnych zawartych w olejkach mają one również zastosowanie w profilaktyce infekcji oraz ogólnie pojęcia zdrowi. Należy jednak pamiętać o tym, że poprzez dogłębne działanie na organizm, nieumiejętne ich stosowanie może wyrządzić wiele szkód. Ze względu na ryzyko alergii bardzo ważne jest przeprowadzenie próby uczuleniowej. Drugą bardzo istotną sprawą jest źródło pozyskiwania olejków eterycznych. Obecnie wiele olejków nazywanych „naturalnymi” uzyskiwanych jest na drodze chemicznej, dlatego przed ich zakupem należy sprawdzić czy producent stosuje się do norm i obostrzeń. Zastosowanie takich olejków prawdopodobnie przyniesie więcej szkody niż pożytku.

Bibliografia:

1. Król S.K. Skalicka-Woźniak K., Kandefer-Szerszeń M., Stepulak A.; Aktywność biologiczna i farmakologiczna olejków eterycznych w leczeniu i profilaktyce chorób infekcyjnych; Postepy Hig Med Dosw (online), 2013; 67: 1000-1007; e-ISSN 1732-2693.
2. Kucharska M., Szymańska J. A., Wesołowski W., Bruchajzer E., Frydrych B,; Porównanie składu chemicznego wybranych olejków eterycznych stosowanych w chorobach układu oddechowego; Repozytorium Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera; Polska Platforma Medyczna.
3. Miller L., Miller B.; Ajurweda i aromoterapia; Zielone wydawnictwo, 2020.
4. Schönknecht K., Krauss H., Jambor J., Fal A.M.; Leczenie kaszlu w przebiegu infekcji dróg oddechowych – efekt połączenia związków czynnych pochodzenia naturalnego z tymolem; Wiadomości Lekarskie 2016, tom LXIX, nr 6